Cuộc đua “điện mặt trời” : Câu chuyện hậu trường

Mỗi ngày, Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia phải đóng điện cho 3 – 4 nhà máy điện mặt trời. Gần 100 nhà máy sắp cán đích 30/6 – kịp hưởng giá bán điện ưu đãi. Dù thế, đằng sau vạch đích vẫn còn những vấn đề khác đang chờ đợi các nhà đầu tư.

Tháng 4, Ninh Thuận và Bình Thuận – những nơi tập trung nhiều dự án điện mặt trời – tấp nập như một đại công trường. Trong trí nhớ của anh Lê, chủ một doanh nghiệp nhỏ cung cấp thiết bị cho 2 nhà máy điện mặt trời tại Ninh Thuận, đây là thời khắc “chạy nước rút” trong thi công của các dự án.Cuối tháng 5, cập nhật từ ông chủ nhà cung cấp này cho thấy không khí thi công tại đại công trường đã phần nào bớt rầm rộ, khi mà công đoạn lắp cáp, tấm pin của các nhà máy cơ bản đã hoàn tất. Chủ đầu tư nhiều dự án đang hoàn thiện, đấu nối lên lưới và… xếp hàng chờ.“Họ đang tranh nhau được quyền đấu nối, nghiệm thu, làm thủ tục về thông số”, anh Lê nói và tiết lộ thực tế thì cả 2 dự án do công ty anh cung cấp thiết bị cũng nằm trong danh sách chờ này.30/6 là mốc quan trọng với các dự án điện mặt trời. Nếu được cấp chứng nhận vận hành thương mại (COD) trước ngày này, mức giá áp dụng sẽ là 9,35 cent/kWh – cao hơn so với nhiều nước trong khu vực. Với dự án phát điện sau 30/6, chính sách giá sẽ được điều chỉnh.

Mỗi ngày 3 – 4 nhà máy đóng điện

Đến hết năm 2018, cả nước chỉ có 2 dự án điện mặt trời được vận hành thương mại. Tuy nhiên, đến 30/6 năm nay, con số dự kiến lên đến 96 dự án. “Chúng ta có xấp xỉ 5.000 MW điện mặt trời trong thời gian rất ngắn”, ông Võ Quang Lâm, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), nhận định. Với cơ chế khuyến khích ưu đãi về giá nói trên, ông Nguyễn Đức Ninh, Phó Giám đốc Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia (A0), cho hay nhà đầu tư phải đang chạy đua với mục tiêu được cấp COD trước 30/6.EVN cho biết đến hết 30/5, 47 nhà máy điện mặt trời đã được hòa lưới điện quốc gia với 2.300 MW. Chỉ riêng tháng 6, cả nước có thêm 49 dự án đi vào hoạt động với công suất 2.600 MW. Khi chỉ còn hơn 1 tuần lễ để hưởng giá ưu đãi, ông Ninh cho hay mỗi ngày đơn vị này phải thực hiện đóng điện cho 3 – 4 nhà máy điện mặt trời, cũng đồng nghĩa từng đó dự án được cấp COD. A0 phải thành lập tổ công tác đóng điện mặt trời để phối hợp chỉ huy thống nhất liên tục trong toàn trung tâm quốc gia và trung tâm điều độ tại các miền. Nhân lực của trung tâm chia thành 3 ca, 5 kíp thực hiện, không kể cuối tuần để đảm bảo công việc. Mỗi ngày, đơn vị này phải tiếp nhận, trao đổi khoảng 5.000- 6.000 tin nhắn với các chủ đầu tư điện mặt trời liên tục từ 6h đến 0h hôm sau.Theo ông Nguyễn Đức Ninh, thực tế, việc đóng điện, nghiệm thu, công nhận COD các nhà máy điện mặt trời gặp không ít khó khăn, do nhiều quy định, căn cứ pháp lý chưa cập nhật và theo kịp với tốc độ thực tế phát triển các dự án điện mặt trời đang diễn ra quá nhanh.Đến 30/6, Bình Thuận sẽ có khoảng 20 dự án điện mặt trời được hòa lưới điện. Công suất điện mặt trời tại riêng Bình Thuận đã là 1.100 MW, chiếm hơn 20% cả nước.Theo cập nhật mới nhất từ ông Dương Quang Thành, Chủ tịch HĐTV EVN ngày 22/6, cả nước có 79 nhà máy điện mặt trời được đóng điện, với tổng công suất khoảng 4.312 MW. Tới 30/6, sẽ có thêm 10-12 nhà máy điện mặt trời đóng điện.

Nhà đầu tư kêu khó

Theo chủ một doanh nghiệp phát triển điện mặt trời tại Ninh Thuận, bên cạnh dự án thành công cũng có không ít sẽ lỡ hẹn với mốc 30/6. “Tất cả đều cơ bản xong rồi, nhưng lên được lưới hay không thì phải chờ. Mà thời gian qua dự án nào lên lưới được thì đều được thông tin trên các phương tiện truyền thông”, vị này chia sẻ và dí dỏm cho biết nếu đúng kế hoạch thì “ngày nào cũng sẽ có dự án được quảng cáo trên các phương tiện truyền thông, báo chí”.Muốn có được hợp đồng lên lưới, các chủ đầu tư cần có hệ thống điều khiển tự động (scada). 1 scada sẽ điều khiển toàn bộ mạng lưới tấm pin trên diện tích 60, 100, thậm chí mấy trăm ha để tối ưu năng lượng đưa vào hệ thống hoà lưới. Sau đó, hệ thống này cần kết nối với scada lưới điện quốc gia.

Cập nhật công suất điện mặt trời đến trước 30/6

“Hai bên sẽ cần trao đổi thông tin khi nào cho đóng lưới, lúc nào cần cắt ra. Ngoài ra, việc khớp nối cũng phức tạp sao cho không văng ra khỏi lưới còn văng ra thì chủ đầu tư cũng mất tiền”, ông nói. Với nhà máy lớn mà vì lý do nào đó không đúng thông số A0, ra lưới là mất tiền và chưa có hạch toán nhưng có khi lên cả tỷ đồng mỗi ngày. Đó là khó khăn.”Có những dự án đang gặp khó và nhà đầu tư đang đẩy nhanh tiến độ”, ông Đỗ Minh Kính, Giám đốc Sở Công Thương Bình Thuận, cũng chia sẻ.

Đại diện một doanh nghiệp trong ngành cho biết việc điện mặt trời không có trong Quy hoạch điện 7 mà chỉ là bổ sung cũng là vấn đề. Theo lời một người làm trong ngành, điện mặt trời tương lai sẽ trở thành gánh nặng với chính EVN vì ban ngày khi phát lên điện lưới thì công suất sẽ lớn nhưng bị cắt lúc 17h nên EVN phải cân đối lại phụ tải.Một vấn đề khác là ưu đãi về thuế. Trước đây, toàn bộ hạ tầng sản xuất năng lượng mặt trời như tấm pin, đầu đấu nối cáp… không sản xuất được ở Việt Nam mà phải nhập khẩu và được ưu đãi miễn thuế, khấu trừ sau. Tuy nhiên khi dự án đang được triển khai, có những ký kết nhập hàng về, nhập đến hải quan thì một số mặt hàng lúc ấy lại được sản xuất tại Việt Nam, gây nên vướng mắc.Chưa kể, trên thế giới, các dự án điện mặt trời phần lớn đã triển khai công nghệ mới. Về lâu dài, tấm pin năng lượng mặt trời tại Việt Nam – đa phần là dùng công nghệ trước đây – sẽ thành rác thải công nghiệp. “Điều này nguy hiểm vì tính trung bình tổng năng lượng của tấm pin được thiết kế trong vòng đời 10 năm không bằng được toàn bộ năng lượng phải dùng để xây lắp lên, tiêu huỷ mà không gây ô nhiễm môi trường”, vị này bình luận.

Áp lực lên lưới điện

Đại diện EVN khẳng định sẵn sàng thu mua điện từ tất cả dự án điện mặt trời theo quy định. Tuy nhiên, việc giải tỏa được hết công suất là một vấn đề lớn hiện nay.Hiện tại, dự án tập trung chủ yếu ở 6 tỉnh miền Trung, Nam, gây áp lực rất lớn cho khả năng tải lượng điện phát ra từ điện mặt trời lên lưới. Nhiều công trình lưới điện đấu nối lưới điện khu vực bị đầy, quá tải.Dù vậy, Phó Tổng giám đốc EVN Võ Quang Lâm khẳng định vẫn đáp ứng được tiến độ hòa lưới điện của các nhà đầu tư trong thời hạn 30/6 trên cả nước.Tuy nhiên trong tương lai, nếu tiếp tục phát triển điện mặt trời, các dự án sẽ có nguy cơ không giải toả được công suất. “Hiện nay, hệ thống lưới điện tuyền tải trên địa bàn Bình Thuận gần như quá tải, chỉ có thể đáp ứng được một số dự án ở mức độ vừa bổ vào quy hoạch”, Giám đốc Sở Công Thương Bình Thuận Đỗ Minh Kính chia sẻ về thực trạng tại tỉnh này. Nếu toàn bộ công suất các dự án điện mặt trời mong muốn đầu tư tại Bình Thuận đưa lên, lưới truyền tải bao gồm cả các trạm biến áp và đường dây hiện nay sẽ không đáp ứng được.Theo ông Kính, cần phải đầu tư đồng bộ các trạm biến áp lẫn đường dây 110 kV, 220 kV và 500 kV. Đây sẽ là khoản đầu tư rất lớn. Bởi không chỉ riêng điện mặt trời, lưới điện còn chịu áp lực từ các nguồn điện khác. Sắp tới, tỉnh này cần giải tỏa công suất cho 2 dự án nhiệt điện, trong đó dự án tăng vốn mở rộng nhiệt điện Vĩnh Tân có công suất lên tới 1.900 MW. Ông Kính nói thêm nhiều nhà đầu tư tại Bình Thuận chia sẻ mong muốn đầu tư vào lưới điện nhưng hiện nay cơ chế chưa có, chủ yếu vẫn phụ thuộc vào đầu tư từ EVN. Trong khi đó, ông Lâm cho rằng, để đầu tư hệ thống lưới điện 220 kV phải mất 3-5 năm, dự án đường dây 500 kV cần thời gian lâu hơn. Nguyên nhân chính khiến thời gian xây dựng hệ thống lưới điện lâu là do thủ tục đất đai, đặc biệt liên quan đến đất rừng, đất canh tác. “Những vấn đề liên quan đất đai cần xin ý kiến Thủ tướng nên thời gian sẽ kéo dài hơn”, ông Lâm nói.

Nguồn dự phòng

Bên cạnh đó, với đặc tính không ổn định của nguồn năng lượng tái tạo, khi hòa lưới điện với tỷ trọng cao, việc vận hành hệ thống điện toàn quốc sẽ đối mặt với những thách thức mới.Theo thống kê của A0 về các dự án điện mặt trời đã vận hành, công suất phát có thể thay đổi từ 60% đến 80% trong khoảng thời gian chỉ 5-10 phút. Các biến động xảy ra ngẫu nhiên theo điều kiện thời tiết. Các dự án trong cùng một khu vực thường biến động đồng thời.Trong khi đó, ông Ninh cho biết việc vận hành hệ thống điện có đặc điểm luôn cần duy trì cân bằng giữ nguồn và tải. Với sự biến thiên công suất như vậy, hệ thống điện luôn cần phải duy trì một lượng công suất dự phòng điều chỉnh tần số tương ứng, gây khó khăn và tăng chi chí trong công tác vận hành. Lãnh đạo A0 đánh giá đây là thách thức lớn bởi hiện nay hệ thống điện Việt Nam còn rất ít nguồn dự phòng.

Điện năng lượng mặt trời sẽ "bùng nổ" vào năm 2020

Hiệp hội Công nghiệp quang điện châu Âu dự báo rằng đến năm 2020, cơn “bùng nổ năng lượng Mặt Trời” sẽ diễn ra trên toàn thế giới và sẽ lấn át dần các nhà máy điện truyền thống. Năm 2012 vừa qua là cột mốc quan trọng cho lĩnh vực này - tổng công suất các nhà máy Điện năng lượng Mặt Trời trên thế giới vượt mốc 100 GW.

Nhà máy điện năng lượng Mặt Trời sẽ lấn át dần các nhà máy điện truyền thống.

 

Trước đó, Cơ quan Năng lượng Quốc tế dự đoán rằng trong vòng 50 năm tới, năng lượng Mặt Trời sẽ thay thế các nguồn năng lượng cạnh tranh khác, trong khi các chuyên gia đang kêu gọi một dự báo thận trọng hơn và chỉ ra rằng khí đốt và điện hạt nhân sẽ vẫn duy trì vị trí dẫn đầu.
Kết quả của năm 2012 thực sự ấn tượng: tổng công suất của tất cả các nhà máy điện năng lượng Mặt Trời thế giới đã tăng gần 30 GW và lên đến 100 GW, tương đương với tổng công suất của hàng chục nhà máy điện hạt nhân. Theo dự đoán của hiệp hội quang điện châu Âu, sau 8 năm, con số này sẽ tăng lên 6 lần. Nước giữ kỷ lục là Đức, với mức tăng 8 GW trong năm 2012. Theo Hiệp hội Công nghiệp quang điện châu Âu, qua đà phát triển của ngành công nghiệp có tương lai này, có thể nói chẳng bao lâu nữa năng lượng Mặt Trời sẽ lấn át các nhà máy điện truyền thống.
Đúng là năng lượng Mặt Trời đã đạt mức tăng kỷ lục, nhưng điều này chủ yếu là do các khoản trợ cấp của chính phủ các nước châu Âu. Phải nói thêm rằng ở Italia và Tây Ban Nha ngày càng có nhiều người đòi bãi bỏ trợ cấp ẩn cho ngành công nghiệp năng lượng Mặt Trời. Giám đốc Viện Năng lượng quốc gia Nga Sergey Pravosudov cũng công nhận rằng ngay cả Đức cũng đã thu hồi đầu tư phát triển trong lĩnh vực này.
Tuy nhiên, Giám đốc Phát triển Năng lượng Nga Sergey Pikin cho biết: “Trở ngại chính để năng lượng thay thế trở thành trụ cột của nền kinh tế là rất khó đảm bảo cho sản xuất, đòi hỏi phải có một nguồn năng lượng thường xuyên, một lịch làm việc đều đặn. Có những rủi ro cho các ngành công nghiệp cơ bản khi sử dụng năng lượng thay thế. Bởi vậy, trong vòng 50 năm tới, một nhiệm vụ quan trọng đối với ngành năng lượng thay thế là xây dựng một hệ thống mới đảm bảo cung cấp tải trọng liên tục cho người tiêu dùng, tại bất kỳ thời gian nào trong ngày và trong bất kỳ điều kiện thời tiết nào. Nhưng điều này sẽ đòi hỏi đầu tư rất lớn để chuyển dịch cơ cấu công nghệ của hệ thống năng lượng”.
Theo báo cáo của hãng nghiên cứu IHS Inc. (Mỹ), Nhật Bản sẽ trở thành thị trường sử dụng năng lượng Mặt Trời nhiều nhất thế giới, với việc lắp đặt hệ thống điện Mặt Trời mới giúp nâng công suất lên gấp đôi. Trong năm 2013, thị trường điện Mặt Trời của Nhật Bản ước tính sẽ đạt 19,8 tỷ USD (1.910 tỷ yên), vượt Đức - quốc gia xếp thứ 1 về điện Mặt Trời từ năm 2009 - 2012.
Về triển vọng lạc quan cho các thị trường mới nổi, nhất là với Trung Quốc và Ấn Độ, ông Sergei Pikin nói tiếp: “Năng lượng Mặt Trời hoàn toàn có thể đảm bảo an ninh năng lượng cho Ấn Độ. Phần lớn người dân nước này không có đủ điện để dùng. Do đó, thách thức hiện nay đối với họ là có đủ số lượng nhà máy điện lớn để trang trải các khoản thâm hụt. Nước này có thể sẽ phát triển năng lượng Mặt Trời, đặc biệt là ở vùng sâu vùng xa, nơi mà việc kéo đường điện là rất tốn kém. ”
Minh Trang

Máy bay điện năng lượng mặt trời đầu tiên bay xuyên nước Mỹ

Chiếc máy bay có người lái đầu tiên có thể bay cả ngày lẫn đêm chỉ bằng điện năng lượng mặt trời đã cất cánh hôm qua trong khuôn khổ chuyến bay xuyên nước Mỹ lần đầu tiên.

 

Solar Impulse trên đường băng tại California trước khi bắt đầu hành trình xuyên nước Mỹ.

Solar Impulse, do nhà thám hiểm người Thụy Sĩ Bertrand Piccard điều khiển, đã cất cánh từ đường băng tại phía bắc California lúc 6h12 sáng qua giờ địa phương giữa buổi bình minh, trong một sự khởi đầu mà một nhân viên kiểm soát sứ mệnh gọi là “cú cất cánh hoàn hảo”.

Máy bay sau đó đã bay qua khu vực giáp ranh giữa 2 bang California và Arizona trên sông Color. Solar Impulse mất khoảng 19 giờ để hoàn thành chặng đường tới thành phố Phoenix trong tham vọng bay xuyên nước Mỹ .

Bay êm và chậm với tốc độ trung bình khoảng 50km/h, Solar Impulse dự kiến sẽ tới Phoenix, Arizona vào tối nay theo giờ địa phương.

 

Đây là chuyến bay xuyên nước Mỹ lần đầu tiên của một máy chỉ dùng năng lượng mặt trời.

Một bảng đồng hồ có ghi tốc độ thực tế, hướng bay, tình trạng pin, máy phát điện, năng lực động cơ, cùng với các camera buồng lái của cả Piccard và góc nhìn của phi công từ máy bay đều được cập nhật trên trang live.solarimpulse.com.

Lịch trình tại Mỹ cho phép máy bay có tối đa 10 ngày tại mỗi điểm dừng để trưng bày công nghệ của máy bay với công chúng. Các điểm dừng chân khác được lên kế hoạch là Dallas, Texas và thủ đô Washington trước khi kết thúc tại New York vào đầu tháng 7.

Lịch trình cho phép 2 phi công - Piccard và người đồng sáng chế Andre Borschberg, một kỹ sư Thụy Sĩ kiêm cựu phi công máy bay chiến đấu - chia sẻ công việc và nghỉ ngơi trong mỗi chuyến đi.

Mục đích của cuộc hành trình từ bờ tây sang bờ đông nước Mỹ của Solar Impulse là nhằm chứng tỏ rằng máy bay có thể cất cánh mà không cần nhiên liệu, và đặt mục tiêu cuối cùng là chuyến đi vòng quanh thế giới vào năm 2015.

Phi công Bertrand Piccard điều khiển máy bay trong chặng đầu tiên.

Máy bay 4 mô tơ điện và hoạt động bằng năng lượng được cung cấp bởi gần 12.000 tấm thu năng lượng mặt trời. Các pin của máy bay thu và trữ năng lượng mặt trời, giúp nó có thể bay cả ngày lẫn đêm.

Trước đó, Solar Impulse đã hoàn thành các chuyến bay dài. Hồi năm 2010, nó đã thực hiện chuyến bay đầu tiên cả ngày lẫn đêm trong 26 giờ liền.

Đôi nét về Solar Impulse: -          Sải cánh: 63m -          Trọng lượng: 1,6 tấn -          Chở 11.628 tấm thu năng lượng mặt trời -          Mang 400kg pin lithium-ion -          Độ cao tối đa: 8.500km

Tuy nhiên, vì khoang điều khiển chỉ có đủ chỗ cho một phi công nên dù máy bay có thể thực hiện chuyến bay xuyên nước Mỹ chỉ trong 3 ngày nhưng Piccard vẫn quyết định dừng lại để nghỉ ngơi và hoán đổi việc điều khiển máy bay cho Borschberg ở các điểm dừng chân.

Solar Impulse được “trình làng” vào năm 2003. Nó có sải cánh tương đương một chiếc Airbus A340 nhưng nặng chỉ bằng một chiếc xe hơi tầm trung.

Đây là chuyến bay xuyên nước Mỹ lần đầu tiên của một máy chỉ dùng năng lượng mặt trời. Hành trình tại Mỹ cũng là chuyến bay xuyên lục địa đầu tiên của Solar Impulse. Máy bay đã hoàn thành chuyến bay xuyên lục địa đầu tiên từ châu Âu sang châu Phi hồi tháng 7 năm ngoái.

Tuy nhiên, chiếc máy bay thân mỏng rất nhạy cảm đối với sự nhiễu động trên không và không có chỗ cho các hành khách. Nhưng ông Piccard khẳng định rằng những thách thức này sẽ được giải quyết trong tương lai.